Het heet niet voor niets Corona - leiderschap in tijden van crisis.

 

Jacinda Ardern, premier van Nieuw Zeeland.

Ik las net een mooie analyse van het leiderschap van de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern. Naast heldere communicatie en snelle maatregelen is haar leiderschapsstijl ook zeer empathisch. Dat lijkt de beslissende factor te zijn.

Het zet mij enorm aan het denken. 

Kijk, Rutte zeurt (sorry hoor) vooral over de economie. Dat lijkt het enige dat telt. Dus de doemdenkverhalen en voorspellingen vliegen ons momenteel om de oren. En als ze dan ook nog eerst KLM gaan redden, in plaats van diverse ZZP-ers die ik ken, omdat hun beroep "niet binnen de juiste categorieën valt" (ofwel: je kunt er geen waardering voor opbrengen) ..... wat voor boodschap geef je dan af?

It's the psychology, stupid!

Essentieel is, dat deze crisis vooral enorm stressvol is, en diepe psychologische thema’s aanraakt. Als je bijvoorbeeld je inkomen verliest, en je weet niet hoe lang dit nog duurt en wanneer het weer aantrekt, dan word je hard geraakt in je gevoel van basisveiligheid. Mij raakt bijvoorbeeld het feit dat ik niet kan aanraken, aan diepe eenzaamheid, aan verloren zijn. En ik heb echt moeite om empathisch te blijven - bij mezelf te blijven zoals dat heet. Zo heeft iedereen momenteel zijn of haar pijnpunten, ook als je wel met je relatie of gezin in quarantaine bent. Want dan zit je elkaar weer op de lip en raak je elkaar weer harder. Dit raakt iederéén diep. Wat doet het feit dat we onze ouderen niet mogen aanraken? Wat doet het, dat kinderen niet met hun vriendjes en vriendinnetjes kunnen spelen? 

Dat de Onderwijsraad het waagt om voor te stellen dat kinderen dan maar een deel van de zomervakantie moeten inleveren (en dat terwijl we waarschijnlijk al niet eens op vakantie kùnnen) maakt ontzettend duidelijk, dat ze dit echt niet op hun netvlies hebben. 
Dat wij vooral gezien worden als economische actoren en als leerlingen die een goed rapport moeten thuisbrengen. 

Empathisch leiderschap...

En dat is fundamenteel fout in een crisis die een beroep doet op je hele menszijn.
Dan heb je dus een leider nodig die niet alleen plichtsgetrouw wat mompelt over dat dit voor iedereen moeilijk is ofzo. Dan heb je een leider nodig van wie je weet dat ze naast je staat en ècht begrijpt dat het moeilijk is. Een leider, bijvoorbeeld, die besluit zelf ook genoegen te nemen met 20% minder salaris. Dàt zijn dingen die er toe doen.

... betekent op de eerste plaats: empathisch kunnen zijn naar jezelf.

Dat zijn dus het soort leiders die we moeten kiezen. Ik kijk voortaan niet eens meer naar de partij. Ik kijk naar het empathisch vermogen. En dat gaat ook over hoeveel empathie mensen naar zichzelf kunnen opbrengen. Als je een psychisch probleem hebt, wordt dat honderdvoudig vergroot als je op een positie van macht en invloed komt. Dan projecteer je het naar buiten, en je zelfafwijzing wordt afwijzing van anderen. Als je een hekel hebt aan je eigen hulpeloosheid, tolereer je die ook niet in anderen. En mensen kijken naar je, luisteren naar je. Dus als jij dan toevallig een leiderschapspositie bekleedt, dan betekent dat een algemene intolerantie van hulpeloosheid waarmee je tienduizenden, honderduizenden kunt raken. Één woord. Trump.

Wijzer uit de crisis.

En andersom....kun je door goed leiderschap enorm veel leren in een crisis. Dan kan een crisis letterlijk goud waard zijn. Je kunt boven jezelf uitstijgen, en dingen doen waarvan je niet wist dat je ze kon. Je kunt nieuw vertrouwen opdoen in jezelf en in anderen. Ik ben er van overtuigd dat de manier waarop Jacinda Ardern Nieuw Zeeland momenteel leidt, er voor zal zorgen dat veel mensen wijzer en empathischer uit de crisis zullen komen. En dat versterkt ook weer de samenleving.

Deze crisis leert ons ook enorm wat van belang is. En ze leert ons nu ook hoe we onze samenleving vorm moeten geven. Ze moet gebaseerd zijn op empathie en welbevinden. 

Dus ik.... ik probeer even een Jacinda Ardern te zijn voor mezelf. Empathisch. Want zó werkt dat dus, leiderschap.

we are in this together

Complottheorieën. 
Ze buitelen over elkaar heen op dit moment. Van 5G dat Corona zou veroorzaken (de frequenties zijn nog niet eens geveild en de masten werken nog niet eens) tot Ab Klink die niet zou willen dat mensen zelf nadenken en dus paddo’s en Aya op de lijst van verboden middelen zet. Van Bill Gates die de WHO en een deel van het RIVM zou bezitten en iedereen aan een vaccin zou willen hebben (de WHO is een organisatie van de Verenigde Naties, en het RIVM is een overheidsinstituut dus geen van beiden is eigendom van Bill Gates) tot fabrikanten van zonnepanelen die klimaatverandering verzonnen zouden hebben.

En wat hebben ze gemeen? Enorm kwalijke bedoelingen toeschrijven aan mensen. Dat men van plan is om iedereen te beheersen, in de matrix te krijgen enzovoort.
Dat gebeurt soms door heel bewuste mensen, die ik hoog heb zitten. Daarom verbaast het me zo.

Stel je nou eens voor.
Tegen die mensen zeg ik: stel je nou eens voor, dat dit een relatie is, de overheid cq politiek en jij. Jullie zijn het oneens. Jullie hebben ruzie. Jij schrijft je partner allerlei motieven toe. Dat gebeurt in een ruzie. “Hij wil me kapotmaken”, dat soort dingen.
De volgende dag ben je weer bij zinnen, zie je dat hij of zij ook vast zit in zijn of haar  patroon, kun je weer delen wat het met je doet, zie je je eigen aandeel ook, ben je weer on speaking terms.

En dan blijkt Ab Klink echt niet mensen in de matrix te hebben willen krijgen, maar zich wellicht niet te kunnen voorstellen dat wat er zich buiten het medisch systeem bevindt, misschien ook iets doet. Of misschien zelfs dat wel, maar voelt hij druk van de pers of de publieke opinie.

Heel wel mogelijk.

Dan blijkt dat de overheid gewoon ook zoekend is: wegen de voordelen van zo’n Corona app wel op tegen de nadelen, het schenden van privacy?

Dan blijkt dat Bill Gates noch de WHO noch het RIVM bezit. Dat had je in je emoties even verkeerd begrepen. 

Dan blijkt dat fabrikanten van zonnepanelen niet eens de middelen, noch de wens hebben om klimaatverandering te verzinnen, maar dat wetenschappers het er simpelweg over eens zijn dat klimaatverandering gewoon gaande is. En dat het tegengaan daarvan gewoon shit veel geld kost, inclusief het overgaan op zonnestroom, maar dat kun je de fabrikanten van zonnepanelen niet aanwrijven.

Dat dus.

Uit contact.
En kijk nou eens even verder.
Wat gebeurt er, als wij de ander vreselijke motieven toeschrijven?
We gaan uit contact. We sluiten volledig af. We zien onszelf als slachtoffer. We disconnecten, en zijn niet meer bereikbaar voor die ander.

Lieve bewuste mensen, de wereld, de maatschappij, de samenleving is als één lichaam, waar niets buiten kan vallen. Allemaal hebben we een functie, allemaal vertegenwoordigen we een facet. Zelfs Donald Trump. Of Bill Gates. Ik heb misschien teveel systemisch opstellingen gedaan, maar ik weet dit: niets en niemand kan buitengesloten worden zonder dat het onszelf schaadt. En jezelf afscheiden is uiteindelijk ook niet gezond. We are in this together. Allemaal.

Het helpt niet als we onszelf hysterisch maken, en dat zijn we wel een beetje aan het doen nu.

We are in this together.
Net nu we ook beginnen te zien wat nu eigenlijk belangrijk is in onze samenleving. De verpleegkundigen. De onderwijzers en leraren. De politie en de vuilnismannen. De boeren en supermarktmedewerkers. Al die mensen die nu iets extra’s doen voor elkaar.
Net nu we beginnen te zien wat onze verlangens zijn. Rust. Zijn met onze geliefden. Genieten. Omhelzen. Liefhebben. Geen troep maar mooie dingen en goed eten. Geen haast, maar diepgang. En ja, een wereld mèt plantmedicijnen. Met duurzaam voedsel. En hernieuwbare energie. Voor onze aarde 🌏. Ik sta er voor.

Laten we blijven onderzoeken, blijven luisteren, laten we in contact blijven, ons uitspreken, ons laten verrassen door de ander. Ook al doet die iets dat lijnrecht gaat tegen wat wij geloven. Spreek je uit, als je gedrag ziet dat je niet bevalt. Politiek ziet die je niet bevalt. Zeg wat het met je doet. En dicht de ander geen beweegredenen toe, maar vraag. En spreek je verlangens uit. Voor jezelf. Voor ons allemaal. 
We are in this together.

Zaadjes voor het leven na Corona: lokale economie

Toen ik net gemeenteraadslid was, sprak ik een keer met Robin Berg. Robin Berg is een visionaire ondernemer die de daken van Utrecht vol legt met zonnepanelen en die koppelt aan de batterijen van elektrische auto's. Dan maakt het niet uit als de zon niet schijnt, je hebt toch stroom. En batterijen van elektrische auto's zijn zo krachtig, dat je huishouden er op kan draaien. Zeker als je ze koppelt in een netwerk.

Een ding dat Robin tegen me zei, staat me jaren later nog bij. Hij zei: als je de daken van huizen vol legt met zonnepanelen, dan betekent dat dat de geld-uitwisseling plaatselijk blijft. Ik lever stroom aan jou, jij betaalt mij daarvoor. In de oude, centrale economie vloeit het geld naar de energiemaatschappij, of naar Shell, en daarna vaak het land uit.  
Naar aandeelhouders en belasting-paradijzen. Naar luxe goederen en dure appartementen in louche oorden als Dubai. In goederen die geen echte waarde toevoegen aan de maatschappij, omdat ze alleen maar duur zijn vanwege hun imago. Hoe dan ook - het geld vloeit weg van jou en mij.

Het heeft me enorm bezig gehouden, ook toen ik ging werken aan het verbinden van voedselteelt rondom de stad met klanten in de stad. Lokale voedselketens, waardoor het voedsel niet ver hoeft te reizen, en bovendien transparant is waar het vandaan komt en hoe het geteeld is. Mijn Natuurwinkel had groenten direct van een boer in Haarzuilens. Ook weer zo'n voorbeeld waarbij het geld in de regio blijft.

Er is onderzoek naar gedaan, veel zelfs. Op het moment dat geld bij grote bedrijven terecht komt, dan verdwijnt het, zoals ik hierboven al beschreef. Als burgers, gewoon jij en ik dus, ons salaris gestort krijgen of een rekening betaald krijgen, dan geven we het meestentijds uit in de buurt. Om boodschappen van te doen, kleren van te kopen, reparaties van te laten doen, etcetera. Mijn geld gaat veel naar ZZP-ers, bio boodschappen, zo veel mogelijk kleine winkels.

En je ziet meteen het duurzame effect. Want de kapster doet weer boodschappen bij de buurtsuper, de ZZPer betaalt de contributie van de lokale sportvereniging, etcetera. Het geld levert meerdere keren waarde op in de stad. Daarmee versterkt het de lokale economie. Maar, en dat is net zo belangrijk, het versterkt tegelijk ook de lokale gemeenschap.
Kijk, zo werkt dat:

En toen Robin me dit vertelde, zag ik ook in een flits waarom het zo enorm belangrijk is. Een centraal geleid systeem lijkt stabiel – maar is het niet. Niet in tijden van crisis. En het verdeelt de energie, of de waarde, niet gelijk: die vloeit naar boven (als je het pyramidevormig voorstelt), of naar het midden. Een decentraal systeem, of een aantal decentrale systemen die gekoppeld zijn, kan veel schokken verdragen, omdat de verbindingen veel diverser zijn.
Dat dus. En nu is het Corona; en ik weet niet hoe het met jullie is, maar ik waardeer de winkels in de buurt twee keer zo sterk. Nu ging ik al nauwelijks meer naar het stadscentrum, maar des te meer waardeer ik nu het brood van de Veldkeuken, mijn plaatselijke kapper die helaas nu dicht is, de buurtsuper, de biowinkel.

Wat we nu doen, dat bepaalt hoe de wereld er straks uit ziet. Waar we kopen, bepaalt wie er gaan overleven. Dus hoeveel ik ook houd van internetshoppen, ik begin me te realiseren dat ik beter lokaal kan gaan kopen. De eerste zaadjes voor de wereld na Corona.

Gelijk daar bij woord gevoegd en een opruiend boek gekocht.

En ja, de biomarkt in Utrecht op vrijdag is momenteel gewoon open. En ik heb meteen de daad bij het woord gevoegd, twee boeken besteld bij boekhandel Savannah Bay. Eentje kon gelijk mee. De ander komt woensdag. Ze bezorgen zelfs thuis met de fietskoerier, als je niet naar buiten wilt!

Tijd voor GroenLinks

Het is lang geleden dat ik enthousiast was over GroenLinks. Maar Wijnand Duijvendak krijgt het voor elkaar. Sinds donderdag staat er een Sinterklaaskadoorje op de website van De Helling: de download van Wijnands pamflet 'Wie we zijn en wat we willen". En ik heb het met veel enthousiasme gelezen. Zoals ik in mijn praatje voor de GroenLinks Partijraad al aangaf, hebben we nu de mogelijkheid om onszelf inhoudelijk te vernieuwen, en Wijnand geeft een voorzet die ik op veel punten onderschrijf. Laat ik beginnen met een korte bespreking - maar iedereen die geïnteresseerd is raad ik aan het pamflet zelf te lezen.

Het pamflet begint inspirerend met  een verwijzing naar de bekende Triodos commercial die viral ging. Waarom? Omdat hij appelleerde aan een sentiment dat niet wordt opgepikt door media en politici, maar wel enorm begint op te hopen onder gewone mensen: houd eens op met die negatieve Wilderiaanse klaag- en wrok-politiek! Wij willen ons weer inzetten, bouwen aan een wereld die beter, rechtvaardiger, duurzamer is dan nu. Sterker nog, we doen het gewoon.

Fundamentele kritiek.
Wijnand vervolgt met wat de kern gaat worden van zijn betoog: als je groen, links en vrijzinnig bent, dan moet je fundamentele kritiek hebben op het huidige economisch bestel. Niet alleen omdat er met dit kabinet ruimte voor is, maar omdat de noodzaak zich aandient. Die ideologische kritiek moet vervolgens vertaald worden in politieke punten. Wijnand zet ze op een rijtje:

1. Beperk de macht van de financiële markten, de banken en het aandeelhouderskapitalisme. Ze zijn te losgeslagen, teveel gericht op korte termijn winst in plaats van op maatschappelijke waarde.  De kritiek is al oud: het Angelsaksisch model wordt al decennia bekritiseerd, maar het casinokapitalisme is dusdanig schadelijk gebleken voor alles dat ons dierbaar is, dat de urgentie nu wel voor iedereen duidelijk is. Alleen reageert de politiek niet stevig genoeg.
2. Versterk de solidariteit, beperk de inkomensverschillen. Wijnand gebruikt hiervoor in essentie hetzelfde argument dat ook door Femke Halsema is genoemd in haar boek 'Geluk - voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid', namelijk dat verkleinen van inkomensverschillen welzijn van de burgers bevordert. Waar de argumentatie in 'Geluk' nog ietsje hap-snap was, is die hier vollediger. Daarbij baseert Wijnand zich grotendeels op een boek van Richard  Wilkinson en Kate Pickett, 'The spirit level: why equality is better for everyone'. In welvarende samenlevingen blijkt een een naar verhouding gelijke inkomens- en vermogensverdeling te leiden tot minder sociale problemen, minder criminaliteit, meer vertrouwen in de politiek, een gezondere, langer levende bevolking, minder statuscompetitie en angst voor statusverlies en daarom ook minder consumptiedrang en - dwang. Last but not least: de sociale mobiliteit neemt toe. In weerwil tot wat neoliberale marktfundamentalisten ons willen doen geloven, worden mensen juist in genivelleerde economieën makkelijker van een dubbeltje een kwartje.
3. Versterk het publieke domein, democratiseer de publieke diensten. De afgelopen jaren is de maatschappelijke kritiek op het vermarkten van publieke diensten sterk toegenomen. In essentie komt die hierop neer: kwaliteit wordt niet meer beloond, alles draait om winst en managers zijn zich gaan gedragen als kleine zonnekoningen. Wat de samenleving eerst bond, is nu vermarkt en kapot gemaakt. Langzaam maar zeker groeit een beweging van onderop die bepaalde publieke zaken weer overneemt. Dat is een goede zaak: het creëert wederkerigheid en vertrouwen en maakt dat het maatschappelijk weefsel weer gedragen wordt door alle burgers.
4. Geef mensen weer grip op hun tijd, bevorder immateriële groei. Richt het beleid op het vergroten van welzijn, niet alleen welvaart. In alle onderzoeken naar wat de Nederlander bezig houdt de afgelopen jaren, komt eenzelfde beeld naar voren: mensen willen minder werken om meer tijd te besteden aan wat hun gelukkig maakt: vooral er zijn voor gezin, relatie, vrienden en familie. En toch dringen opeenvolgende regeringen erop aan dat we meer en meer werken. We moeten ook wel, nu de economie tegenzit en voorzieningen worden uitgehold. Maar dat is dus niet wat mensen willen: veel mensen zijn bereid een stapje terug te doen in werk-uren, om hun tijd aan andere dingen te besteden. En herverdeling van werkzame uren zou natuurlijk ook goed zijn voor het terugdringen van de werkloosheid.
5. Beprijs producten ook naar de kosten die ze maatschappelijk en ecologisch teweegbrengen. Ecotax dus. Laat vliegtuigpassagiers betalen voor de klimaatverandering die vliegen veroorzaakt, laat automobilisten betalen voor de luchtverontreiniging en daaruit voortvloeiende gezondheidsschade. Een oude wens van GroenLinks, maar hij zou tenminste leiden tot eerlijke beprijzing, in plaats van subsidies op fossiele energie die we juist kwijt moeten.

Typische GroenLinks punten.
Er zitten geen verrassingen onder deze punten. De meeste zaken zijn eigenlijk al lang deel van het  GroenLinks gedachtegoed. De oplettende lezer heeft ze op mijn eigen blog vaak voorbij zien komen. En het bevalt me wel dat we weer voluit kunnen gaan en de fundamentele maatschappijkritiek van de partijen die aan de basis stonden van GroenLinks, kunnen paren aan realistische ideeën en beproefde alternatieven. Er is duidelijk behoefte aan het verwoorden van deze kritiek en vooral, aan een partij die zich inzet voor alternatieven. En er is genoeg energie voor die alternatieven. We laten ons niet meer de mond snoeren, ook niet over illegalen of  andere voormalige taboe-onderwerpen. Tijd voor GroenLinks om zelfbewust en met opgeheven hoofd de arena weer te betreden.

Sociale zekerheid opnieuw doordenken.
O zeker, er staan ons nog wat dingen te doen. Zo moet de GroenLinks visie op sociale zekerheid opnieuw doordacht worden.  In 'Vrijheid Eerlijk Delen' stond de wens om het sociale zekerheids-stelsel om te vormen van een stelsel gericht op inkomenszekerheid naar een stelsel gericht op participatie-zekerheid. Daar hoorde een scholings-systeem bij en een goed systeem om mensen van werk naar werk te begeleiden. Die laatste zijn er in de politieke werkelijkheid van af gevallen, terwijl GroenLinks wel heeft meegewerkt aan het 'uitkleden' van inkomenszekerheid. Dat mag niet meer gebeuren. Veiligheid en zekerheid is een basisvoorwaarde voor een fatsoenlijk bestaan, en GroenLinks moet zich er voor inzetten dat alle werknemers daarop kunnen rekenen. Er is domweg teveel uitgehold aan sociale zekerheid de afgelopen jaren. GroenLinks mag zich niet verbinden aan verdere afbraak.

Anders gaan leven en...
Er is de vraag hoe wij ons opnieuw gaan verbinden aan de vele initiatieven van onderop, zoals collectieven die samen een windmolen kopen, zonnepanelen leggen of buurtrestaurants runnen. Het zijn initiatieven waarin veel GroenLinksers actief zijn -niet vreemd gezien onze geschiedenis- maar je kunt ze niet claimen, integendeel. Je kunt je alleen maar opstellen als partner, en proberen het ze makkelijker te maken. Daarbij moet je in het oog houden dat veel dingen van onderop kunnen worden opgebouwd, maar dat de strijd niet alleen maar van onderop wordt gewonnen. Hoe veel kleine initiatieven onze maatschappij ook kunnen overspoelen, hoe veel transition towns, stadstuiniers en andere sociale initiatieven er ook zijn, - en het kunnen er niet genoeg zijn wat mij betreft- er moet ook een machtsblok gevormd worden om multinationals te dwingen zaken anders te doen. Er zijn teveel olieboeren, voedings-, media-, auto-industrieen etcetera die baat hebben bij de huidige situatie of die verandering blokkeren omdat ze liever op korte termijn veel winst willen maken dan investeren in nodige veranderingen. Die moet je zachtjes of minder zachtjes dwingen. Daar heb je macht voor nodig. En dus politiek.

...andere politiek.
Maar dat vraagt een ander soort politiek. Want al je je presenteert als strijdmakker van degenen die stukje bij beetje, en ieder op zijn eigen manier, werken aan een betere wereld, moet je eerlijk en integer zijn. Je moet je het vertrouwen waard tonen. Dat is de enige manier om de publieke steun te  houden. Je moet ook kunnen uitleggen wat je doet en waarom. Waarom je wat nastreeft en waarom je welke concessies doet. Wat je beoogt met je beleid en waarom het de beste, of best haalbare manier is. Transparantie is een must evenals integriteit en communicatieve vaardigheden. En je moet laten zien dat je de menselijke maat in het oog houdt. Het is niet zo dat het doel alle middelen heiligt - het omgekeerde is eerder waar: een verkeerd middel kan het doel corrumperen.
Je moet daarnaast de gedragsverandering die je vraagt van mensen, zelf als eerste laten zien. Dat zijn we ons binnen GroenLinks ook bewust: een GroenLinkser in een benzineslurper, dat schuurt. Je moet de verandering belichamen die je nastreeft. Be the change you want to see. Pas dan ben je geloofwaardig en kun je mensen echt mobiliseren.
Want op je gedrag beoordelen mensen je. En terecht. Daar hebben we het als GroenLinks de afgelopen tijd laten liggen (zo zou het bijvoorbeeld helpen als de mensen die besloten dat Jolande moest vallen, openlijk uitleg gaven. Dat gebeurt nu nog te weinig). Maar het moet wel een kernthema worden van GroenLinkse politiek.

Wijnand noemt een aantal uitstekende punten, die (gelukkig) al gemeengoed zijn binnen GroenLinks. Maar we moeten ons ook onderscheiden in de soort van politiek die we bedrijven. Integere politiek moet het zesde punt zijn in de agenda voor GroenLinks. Niets meer en niets minder.

Maar er is weer hoop. Het is tijd. Voor verandering. Voor GroenLinks.

Creatief met GroenLinks

Er zitten veel nadelen aan het verliezen van verkiezingen. Zoals mensen moeten ontslaan enzo. Dieptriest. Maar er zit in ieder geval een voordeel aan, als je eenmaal uitgehuild bent: je kunt fris en vrolijk helemaal je partij opnieuw overdenken. Niets is meer heilig, alles is in state of flux.

Sommige mensen gaan wel heel creatief aan het denken, zoals Sywert, die werkelijk meent dat als   GroenLinks zichzelf opheft in de PvdA, de politiek vervolgens enorm vergroent en GroenLinks enorm relevant wordt. Ik vrees dat we dan alleen maar meer PvdA krijgen en dat het groen voorgoed ingeruild wordt tegen ouderwetse grijze vakbonds-kuch-'solidariteit'.

Maar deze week vielen me wel twee stukken op: eentje van de onvermoeibare Wijnand Duyvendak en eentje van Hans Maarten van der Brink in NRC. Die laatste is nog niet online, maar ik zal hem proberen samen te vatten.

Beweging van onderop. Beide auteurs, Duyvendak en Van den Brink wijzen op de enorme golf aan burgerinitiatieven, op maatschappelijk gebied maar ook op gebied van duurzaamheid. Sluipenderwijs (terwijl politici Wilders volgden in zijn wrokkigheid en negativiteit en media popelen om elk goedkoop sentiment aan te wakkeren en over te nemen) vond er dus een behoorlijke cultuuromslag plaats onder de Nederlandse bevolking. Mensen hebben blijkbaar geen zin meer in negativiteit en werpen zich en masse op kleinschalige initiatieven om de wereld, nouja, de wijk te verbeteren, zelfvoorzienend te worden of duurzaamheid te bevorderen.

Koren op de molen van GroenLinks, zou je denken. Maar nee, Van den Brink signaleert dat GroenLinks -evenmin als bijvoorbeeld Die Grunen- weten te profiteren, vooral door intern gedoe en leiderschapsstrijd. En waar Die Grunen dan nog redelijk wat invloed hebben kunnen uitoefenen in de afgelopen jaren, is dat voor GroenLinks teleurstellend weinig geweest.

Ongeloofwaardig. Ligt er nu voor GroenLinks een nieuwe toekomst, nu burgers verstandiger blijken dan aangenomen? Helaas niet, schrijft Van den Brink. Het probleem is niet zo zeer dat de leden bij bosjes weglopen bij de partij, het probleem is de enorme ongeloofwaardigheid. Tsja, het is natuurlijk zo dat juist het eigen top-kader dingen deed die het aanzien van de partij geen goed deden: soms door iets teveel stunteligheid (het partijbestuur), soms door naïviteit (Sap, die zich door Rutte liet verleiden tot Kunduz en vervolgens de fractie  zwaar onder druk zette), soms door kiezen voor eigenbelang of frustratie tegen het belang van de partij in: Tofik Dibi, Ineke van Gent. En het onderhuids voortwoekerende conflict leek niemand onberoerd te laten. Niemand van de partijtop is ongeschonden, stelt Van den Brink dan ook terecht.

Het Roer Moet Om. Dus, schrijft Van den Brink, gooi radicaal het roer om. Hef GroenLinks op en begin een kiezersbeweging: "geen nieuwe club met statuten en fractiedisciplines", maar een beweging waaraan GroenLinksers kunnen deelnemen maar ook mensen uit andere partijen en vooral uit alle hoeken van de samenleving. Honderd mensen, stelt Van den Brink voor, "die daarbij niet zo bleu zijn om gevraagd te willen worden, maar die hun aanbod beschouwen als een dienst aan de samenleving".

Even afgezien van de vraag hoe je ook in zo'n beweging mannetjesmakerij en egoïsme vermijdt, hij heeft twee belangrijke punten. Namelijk (1) dat de agenda van duurzaam (waaronder ook sociaal duurzaam en economisch duurzaam) breder is dan GroenLinks en (2) dat er iets radicaals moet gebeuren met de partij. Niet alleen omdat de  partij  het vertrouwen van de kiezer heeft verloren, maar ook omdat mensen met idealen zich niet zo maar laten inkapselen door een beweging of partij: die moet uit henzelf komen.
En misschien ook wel omdat een partij niet meer het vehikel is waarlangs een dergelijke politieke agenda moet worden gerealiseerd. Maar dat er wel degelijk een vehikel moet zijn voor een  agenda, staat als een paal boven water. Ik ben het zeer eens met Wijnand, als die schrijft: "Deze hele beweging van doe-het-zelvers is inspirerend, maar ik ben niet naïef: uiteindelijk kunnen we niet zonder de politiek: zij zal de grote vervuilers moeten aanpakken, vervuiling duurder maken en schoon gedrag goedkoper, strenge normen stellen aan vervuiling." Inderdaad, laten we niet naïef zijn. De tegenkrachten zijn groot, soms (vaak) moet je multinationals, werkgeversverenigingen, zittende machten gewoon dwingen.

Hoe dan wel? Voor wat betreft de partij: de vraag is ook of de oude vormen van partijdemocratie nog wel voldoen. Ik word ook niet vrolijk van Platvoetindianen die heel opportunistisch elk wissewasje aangrijpen om de partij middels kromme redeneringen met veel machtsvertoon richting oud-links te duwen. Symbool-politiek ook, en dat spreekt me niet aan. Het gedachtegoed van GroenLinks zoals het er nu uitziet -groen, sociaal, vrijzinnig- spreekt veel mensen aan. Alleen de partij-organisatie is aan vernieuwing toe. Je zou bijvoorbeeld een organisatie wensen waarin de top zich ook laat corrigeren door de leden, bijvoorbeeld als het gaat om omgangsvormen. Een organisatie  waarbij de drempel om zich aan te sluiten laag is, bijvoorbeeld omdat ze ook een life-style van betrokkenheid en verschilligheid vertegenwoordigt. Een organisatie die misschien wel meer als netwerk is opgebouwd dan als hierarchische partij-organisatie (ook al moeten we altijd rekening houden met de wet van Michels).  Een organisatie met een flinke denktank ook, want als duurzame oplossingen in brede zin van het woord vergen veel denkkracht en goede contacten met onderzoekers; en het gevaar is dat je gedachtegoed anders verwatert.

En als we daarvoor het partij-logo moeten offeren, ach, dan zij dat zo. Maar ik vind het een creatiever en dynamischer idee dan opgaan in de PvdA, zoals Maarten van Poelgeest, Joost Lagendijk en Ineke van Gent voorstelden. Want dan weet je zeker dat je de partij om zeep helpt.

Analyse van de verkiezingsnederlaag - praatje voor de Partijraad.

Voor de partijraad van afeglopen zaterdag stond oorspronkelijk de analyse van de verkiezingsnederlaag op de agenda. Daarvoor had ik de volgende spreektekst voorbereid.
Geachte partijraad, beste GroenLinksers, het was geen onverwachte nederlaag, drie weken geleden. Wel een die we ons zwaar moeten aantrekken. Er zijn drie dingen die ik op straat en tijdens de #4dw veel heb teruggehoord: Kunduz, het lente-akkoord en 'het gedoe'. Ik denk dat jullie deze punten ook wel zullen herkennen.

Kunduz. Voor wat betreft Kunduz kun je stellen dat -of je nu voor of tegen was- dit een zeer lastig punt was, zowel vanwege diep gevoelde uitgangspunten in de partij, alsook politiek-strategisch: VVD en CDA kregen credits omdat Nederland weer meedeed, terwijl alles wat fout ging op het bordje van GroenLinks kwam, en dat voor een missie die vier jaar zou duren. Dat valt alleen te managen als de partij geheel achter de missie staat, maar er is verzuimd om in draagvlak te investeren, zowel voor het besluit als erna.

Lente-akkoord. Dan het lente-akkoord. Je kunt ook daar mee eens zijn of niet, dat laat ik even in het midden. Goede dingen waren dat wij vrij veel hebben binnengehaald, en dat het lente-akkoord de macht van wilders definitief brak. Na het lente-akkoord heeft hij nooit meer zoveel macht gehad als daarvoor. Veel mensen hebben het ook als moedig gekwalificeerd, in die zin heeft het ons zeker credits opgeleverd. Nadeel was: PvdA deed niet mee en nadat de euforie was gezakt, hadden PvdA en SP vrij schieten, zoals bijvoorbeeld op het ontslagrecht. Dat is een strategische afweging. Wat als wij niet hadden meegedaan? Waren we dan niet ook aan de rand van het speelveld terechtgekomen, als nee-zeggers? Ik heb ook mensen gesproken die juist GL gestemd hebben vanwege het lente-akkoord.

Het gedoe. Goed. Deze punten (ontslagrecht, Kunduz) waren misschien nog te managen geweest, maar toen kwam het gedoe. De kandidatencommissie heeft volgens mij duidelijk geprobeerd om te handelen volgens door het congres vastgestelde regels. Echter, op het moment dat Tofik zijn kandidaatstelling openbaar maakte, gold niet meer zorgvuldigheid en gelijk speelveld houden, maar de media-logica. en die was al gauw: David Tofik neemt het op tegen Goliath Patrijtop.
Je kunt discussiëren of Tofik's recht zijn ambitie na te jagen zwaarder woog dan het gevaar dat de resulterende campagne de partij zou kunnen schaden. Dat zijn kandidaatstelling de partij zou schaden stond al vrijwel vast. Immers, waar moesten de verschillen gezocht worden? Niet zozeer inhoudelijk, dus in politieke stijl. Ergo, welke kandidaat ook zou winnen, die zou altijd beschadigd zijn. Maar wat doe je ertegen als de kandidaat zijn kandidaatstelling via de media afdwingt?
Tsja, tenslotte nog Ineke, die in haar afscheidsinterview toch wel natrapt. Dan is het beeld compleet. Kiezers houden nog wel van duidelijke politieke keuzes, ook al zijn het niet de hunne. Maar gedoe, dat heeft ons volgens mij de das omgedaan.

Campagne. Wellicht hadden we de eerste twee punten -Kunduz, lente-akkoord- kunnen hanteren als we niet ook nog het gedoe hadden gehad. Wel denk ik dat we dan echt veel eerder met campagnevoeren hadden moeten beginnen, al is het maar op standje half of eerst vooral intern op pad. Hier heeft het ontbroken aan strategisch inzicht vanuit de partijleiding. Men wist dat het in de fractie niet goed liep; men wist van de gevoeligheid van Kunduz en het lente-akkoord.

Hoe verder? Dan de vraag hoe verder. Dat is de meest interessante. Laten we positief beginnen: we hebben een lekker vrije rol in de oppositie, onze grote concurrent PvdA gaat regeren, en D66 is opgeschoven naar rechts, sociaal gezien. Dus vrij schieten. Tijd om onszelf inhoudelijk te vernieuwen dus. Niet qua principes, maar wel qua inhoudelijke uitwerking. Ik zie nu bijvoorbeeld Wijnand Duijvendak pleiten voor een groener gezicht. Maar ik denk niet of een sociaal en een groen gezicht met elkaar in tegenstelling zijn. En ook de derde pilaar, vrijzinnigheid, vind ik een heel belangrijke: ik zie teveel vrijheden, bijvoorbeeld seksuele diversiteit, onder druk komen te staan. Ik geloof dus niet dat wij ‘vooral groen’ moeten worden. Wel moeten we ons sterker onderscheiden van bijvoorbeeld de PvdD die zich met name het knuffelbare groen toe-eigent. Het technisch-beleidsmatige groen, dat zich ook veel in Brussel afspeelt, hebben we wel goed maar dat is weer minder zichtbaar.

Je hebt als GroenLinks nu de kans om met vernieuwende punten te komen, mits je niet vergeet om maatschappelijke steun te zoeken. De maatschappelijke worteling en samenwerking is essentieel, want parlementair beteken we nu even niet zo veel. Dat zal niet makkelijk worden, want maatschappelijke organisaties zullen zich niet makkelijk willen verbinden aan een -ahem- 'splinterpartij'. En media-aandacht zal er vooral zijn als het slecht gaat, maar ons verder spaarzaam bedeeld worden als kleine partij. Aan de andere kant zie ik kansen. Juist links heeft zich de afgelopen jaren, vooral reagerend op Wilders, inhoudelijk weinig vernieuwd. Dus het GroenLinkse geluid kan heel verfrissend zijn.
Maar de eerste prioriteit zal zijn om het vertrouwen in onze partij te herstellen. Het mag misschien klinken als een dooddoener maar het is zo: vertrouwen komt te voet en gaat te paard. De weg omhoog zal dus lang zijn. Maar dat GroenLinks er bovenop komt, staat voor mij vast.

GroenLinks 2.0

The day after. We hebben een nachtje kunnen slapen en kijken terug op wat er gister gebeurde. Een partijraad die live te volgen is op Politiek24, dat is zoiets als het CDA congres dat de hele dag op tv is - verspilling van zendtijd. Maar goed.
Die ochtend was ik naar de partijraad gefietst met drie punten in mijn hoofd: snel een congres, maar niet te snel want het moet wel zorgvuldig voorbereid worden. Het zou goed zijn als de voorstellen van de commissie-van Es meegenomen konden worden, maar als dit alles voortsuddert tot maart is dat te lang. Dus liefst rond kerst of net na nieuwjaar. Ten tweede, het huidige partijbestuur kon dat congres niet voorbereiden dus dat moest door een ander groepje gebeuren. En ik wilde heel graag in de aanloop naar de volgende Kamerverkiezingen een lijsttrekkersverkiezing waaraan kandidaten kunnen van binnen en van buiten de huidige fractie.

Snel een interimbestuur. Wel, ik werd min of meer op mijn wenken bediend. Heleen Weening kreeg het woord en kondigde haar aftreden aan. Het partijbestuur trad met haar af. Zij namen hun verantwoordelijkheid en dat valt te prijzen. Daarmee haalden ze meteen de angel uit de situatie. En Margriet Jongerius, voorzitter van de toezichtscommissie kondigde vervolgens precies aan wat ik gehoopt had. De Toezichtsraad benoemt zo snel mogelijk een interimbestuur, dat een congres gaat uitschrijven. De aankondiging staat al op de website, wie wil kan zich aanmelden. Tsja, vervolgens kwam er nog wat gedoe met subgroepjes, stellingen en stemmen. Natuurlijk, het punt van de open lijsttrekkersverkiezingen werd breed onderschrevenen: dat hoort immers bij GroenLinks maar is niet altijd praktijk helaas.

Maar de subgroepjes, stellingen en stemmen, hoe keurig ook, kunnen niet verhullen dat we nog vragen hebben bij GroenLinks. We weten bijvoorbeeld nog niet wie gelekt heeft uit het partij-top-overleg, met de bedoeling de val van Jolande te bewerkstelligen. Dat een select, ongekozen groepje blijkbaar heel belangrijke beslissingen neemt, riep ook vragen op (hier verwoord door Selçuk). Ik begrijp dat het soms nodig is om informeel te kunnen praten over de te volgen strategie, maar houd het transparant en maak op zijn minst wereldkundig dat een dergelijk groepje bestaat en wie erin zitten.

Nog niet uit de gevarenzone. Terwijl het zo te zien aanmeldingen regent bij de toezichtscommissie, houd ik mijn hart vast. Want het is een verschrikkelijk lastige klus die dit interimbestuur staat te wachten.
Het behelst namelijk veel meer dan het voorbereiden van voorstellen voor het congres. Want je moet deze periode de Commissie-Van Es begeleiden en alleen dat al is best tricky. Hoeveel kan de commissie benoemen zonder dat het publicitair explosief wordt, hoeveel moet zij juist wel benoemen omdat de leden wel recht hebben op transparantie?
Daarbij komt dat de fractie nog niet stabiel is: er is heel veel gebeurd,  en waarschijnlijk zijn de onderlinge verhoudingen ook wel enigszins geschokt. Ik hoop van harte dat morgen Bram gekozen wordt als fractievoorzitter, want hem acht ik in staat om de fractie in rustiger vaarwater te krijgen, en dat is momenteel heel belangrijk.
Daarnaast moet dit interimbestuur een eerste reorganisatie-plan maken voor het Landelijk Bureau - en daar moet een visie achter zitten hoe de partij er de komende jaren uit moet zien. Niet gemakkelijk: het gaat om banen en mensen die zich met hart en ziel hebben ingezet voor de partij.
En tenslotte bemoeien zich veel oudgedienden met de gang van zaken rond de partij. Dat heb je in onzekere tijden, maar de fractie en het volgend bestuur moet goed kunnen functioneren: zij moeten met een schone lei kunnen beginnen.

Kortom: heel veel werk en ook risicovol. Echt goede kandidaten, gezaghebbende GroenLinksers die die crisisbestendig zijn, verstand hebben van hoe media functioneren, van financiën en van organisaties, die goede teamspelers zijn en ook weer terug kunnen treden als de klus geklaard is, tsja, die hebben meestal al een goede functie en zullen zich niet gauw aanmelden omdat het afbreukrisico groot is (stiekem ben ik dus mensen aan het benaderen...).

GroenLinks 2.0. En dan. Over een paar maanden, als de Commissie-van Es met haar rapport komt, zal het media-gewijs nog een keertje bal zijn. Daarna zal het pas rustig worden, hopelijk. Wat kunnen wij, gewone leden, in de tussentijd doen? Nadenken over GroenLinks 2.0,  zoals Wethouder Jan van der Meer (Nijmegen) het noemt. Met zijn eerste statement ben ik het vast eens: GroenLinks 2.0 zal gezellig zijn of zal niet zijn. Daarnaast moeten we kijken naar de informele machtsstructuren binnen onze partij. want ik ben het eens met Jasper Fastl die op de partijraad de afgetreden partijvoorzitter Heleen Weening bedankte. Het partijbestuur draagt nu de zwarte piet, maar het is natuurlijk ook een honds-moeilijke klus geweest de afgelopen maanden, vooral omdat er zo veel krachten werkzaam waren langs informele wegen.
De nieuwe organisatie moet sterk genoeg zijn om weerstand te bieden tegen onzichtbare macht. Hoe moeten we dat aanpakken? Dat regel je niet met procedures; wel met een partijcultuur waarin transparantie en het fatsoenlijk behandelen van mensen bovenaan staat. En de enigen die dat kunnen bewerkstelligen, GroenLinksers, zijn wij zelf: we moeten mensen erop aanspreken als wij vinden dat er teveel informeel bekokstoofd wordt, of onfatsoenlijk met mensen omgegaan. Zullen we dat ook afspreken?

Een dreun voor je kiezen.

Een dreun voor de kiezen: dat was het wel voor GroenLinks, woensdag. We stonden al een tijd stabiel op vier maar veel GroenLinksers zullen toch gehoopt hebben dat onze eindspurt (ik noem bijvoorbeeld het briljante vier dagen wakker en de fantastische letters) nog een extra zetel zou opleveren. Er waren ontzettend veel GroenLinksers op straat. En Jolande deed het prima in de debatten. Het is dramatisch en triest voor de medewerkers die nu hun baan kwijt raken. En voor Linda, en ook voor Rik en Arjen.

En wat nu? Andree van Es is as we speak bezig een commissie samen te stellen om de nederlaag te onderzoeken. De eerste analyserende blogjes verschijnen ook al. Prima. Maar ik geloof dat we eerst even nog iets anders moeten doen. We moeten juist gaan praten met alle kiezers en leden die ons de afgelopen woensdag verlaten hebben voor een andere partij of gewoon thuis gebleven zijn. Om ze te laten weten dat we gehoord hebben wat ze ons wilden vertellen. Ik noem maar even een paar dingen: 'we vinden het niks dat jullie de missie in Kunduz steunden', 'we vinden dat jullie minder sociaal geworden zijn'. En: 'we vinden dat er teveel gedoe is geweest in de partij'. Misschien moeten we juist de komende weken weer met de standjes de pleinen en markten op. Om dat gesprek te voeren en te laten merken dat we luisteren. Wat dat betreft, afdeling Utrecht, kom maar op met die kraam, ik ga wel op de Standhuisbrug staan.

Ik denk dat we ook niet te trots moeten zijn om ook toe te geven dat we fouten gemaakt hebben. Was Kunduz wel zo'n goed idee, wetend dat we daar wel drie jaar aan vast zouden zitten? Zijn we niet kwetsbaar op het ontslagrecht, moeten we ons verhaal op sociale zekerheid niet nog eens goed overdenken? Dat betekent niet dat je het verhaal de PvdA en SP moet opnemen, maar wel dat je moet nadenken hoe je mensen in onzekere tijden een optimale basis kunt bieden om met die economische onzekerheid om te gaan. En zo kunnen we waarschijnlijk wel meer dingen bedenken. Een voordeel: we hebben de komende tijd de ruimte en tijd om ons eigen verhaal aan te scherpen en te moderniseren. Denkkracht genoeg. Zo kunnen wij straks scherp zijn. Terwijl de regeringspartijen dat per definitie niet kunnen, gebonden als ze zijn aan coalities en drukker met regeren dan met nadenken.

En het gedoe? Jolande gaat door en met Bram verwacht ik rust in de tent. Ik ben daar blij mee. Mooi. Ik heb Jolande de afgelopen weken zien groeien: nog een leiderschapswissel, ik had er niet aan moeten denken. De lijdensweg is nog niet helemaal ten einde vrees ik. We zullen de komende tijd goed luisteren naar wat mensen zeggen, het zal af en toe pijnlijk doen maar we zullen er denk ik ook door veranderen. En ik hoop dat onze vrienden weer bij ons terugkomen.

Een gewone maandagavond / Tubular Bells

Het was een gewone nazomer-maandagavond in Utrecht. En er gebeurde iets bijzonders. Mensen slenterden rond, zaten op terrasjes of in de tuin of waren op de fiets onderweg naar God-weet-waar. En opeens begon het Dom-carrillon ongewone klanken te verspreiden. We werden getrakteerd op een bijzondere uitvoering: vier pianisten en een carrilloniste speelden 'Tubular Bells' van Mike Oldfield. En het klinkt misschien als een cliche maar het was echt zo: overal in de stad bleven mensen staan, hingen uit hun slaapkamerraam (zoals ik) of gingen buiten zitten om te luisteren.

Er zijn denk ik weinig mensen geweest, die niet vielen voor de magie van de zomeravond over de prachtige oude stad, en de buitengewone uitvoering van een schitterend stuk muziek. Zoals een van de aanwezigen later opmerkte: "What a concert, what a city! One of those moments when you think that, despite all the actual global issues, we will all be alright".

Raak. Want ergens dacht ik precies hetzelfde. Want je wordt even uit je gewone tredmolen gehaald en je denkt: Jee, als zoiets moois mogelijk is, wat is er dan nog meer mogelijk?

Zou de oplossing van al die crises waar we mee worstelen misschien niet eerder zitten in onconventionaliteit en verwondering en in afwijken van gebaande paden? Afwijken van die oude paden van afgekauwde politieke clichés van bezuinigingen en 'we-moeten-allemaal-langer-en-harder-doorwerken' en 'laten-we-het-bedrijfsleven-vooral-nog-meer-belastingvoordeel-geven-om-de-economie-aan-de-gang-te-krijgen'. Het was een moment dat je je afvraagt of nieuwsgierigheid en creativiteit, schoonheid en verwondering misschien niet een betere motor zijn voor vooruitgang dan bang zijn, doorbuffelen, wegbezuinigen. It is worth a try.

Gewoon een gedachte op een gewone maandagavond. Ongewone dingen, je moest er meer van hebben.